Dziedziczenie, inaczej sukcesja, to przejście ogółu praw i obowiązków spadkodawcy na spadkobierców. Dziedziczenie może być ustawowe (na podstawie przepisów prawa spadkowego) lub testamentowe (na podstawie rozporządzeń majątkowych na wypadek śmierci). W obu przypadkach sukcesja następuje już, z mocy samego prawa, w momencie śmierci spadkodawcy.
Aby jednak było wiadomo, kto jest spadkobiercą, a kto nie i jaki udział w spadku przysługuje poszczególnym osobom potrzebne jest formalne potwierdzenie swoich praw do spadku, które jest tematem niniejszego wpisu.
STWIERDZENIE NABYCIA SPADKU CZYLI POTWIERDZENIE PRAW DO SPADKU
Jak już wskazałem powyżej, stwierdzenie nabycia spadku to jedynie potwierdzenie, że dana osoba czy osoby są spadkobiercami zmarłego, tj. w chwili śmierci spadkodawcy przeszedł na nich ogół praw i obowiązków o charakterze majątkowym, który przysługiwał/obciążał zmarłego. Podobnie będzie z zapisem windykacyjnym, czyli z dokonanym w formie aktu notarialnego rozporządzeniem zawartym w testamencie, na mocy którego konkretny przedmiot wchodzący w skład spadku (np. konkretna nieruchomość) przypada określonemu spadkobiercy. Wówczas, w odróżnieniu od zapisu zwykłego, własność tego składnika majątkowego przechodzi na zapisobiorcę w chwili śmierci spadkodawcy.
O tym kto jest spadkobiercą rozstrzyga sąd rejonowy w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Jest ono wydawane na wniosek, które może złożyć nie tylko spadkobierca, ale i każdy zainteresowany. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd spadku orzeka również o wysokości udziałów poszczególnych spadkobierców, jakie przysługują im w całym spadku. To ostatnie jest szczególnie istotne- sąd na tym etapie nie rozstrzyga komu przypada mieszkanie, a komu samochód, nie dzieli spadku. Określa jedynie w postaci ułamkowej jaka część całego majątku zmarłego przysługuje poszczególnym osobom.
W tym wpisie nie będę szczegółowo omawiał, co może być przedmiotem dziedziczenia, a co nie, istotne jest jedynie zapamiętanie, że co do zasady dziedziczenie ma charakter sukcesji uniwersalnej, tj. spadkobiercy wstępują w miejsce zmarłego we wszystkie jego prawa majątkowe oraz przejmują na siebie wszystkie jego długi, które podlegają dziedziczeniu.
Przejście ogółu praw i obowiązków już w momencie otwarcia spadku, czyli śmierci sprawia, że dokument umożliwiający potwierdzenie swoich praw do spadku ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Mówiąc prościej, nie kreuje sam w sobie żadnego nowego prawa ani obowiązku, a jedynie potwierdza stan rzeczy, który już wcześniej zaistniał.
Ma to dość istotne znaczenie praktyczne – osoba, która wie o tym, że jest spadkobiercą zmarłego może już od chwili jego śmierci w pewnym zakresie rozporządzać odziedziczonym mieniem, dbać o zachowanie rzeczy wchodzących w skład spadku, czy regulować zobowiązania zaciągnięte przez spadkodawcę, a nie spłacone przez niego za życia.
W JAKI SPOSÓB MOŻNA POTWIERDZIĆ SWOJE SPRAWA DO SPADKU?
Obecnie celem potwierdzenia swoich praw do spadku niekoniecznie trzeba iść do sądu. Aby tego dokonać, można:
- uzyskać w sądzie prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku
- sporządzić u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia
- w przypadku spadków z elementem zagranicznym, otwartych po 17 sierpnia 2015 roku, w których spadkodawca zmarł w państwie członkowskim UE z wyjątkiem Danii i Irlandii, uzyskać we właściwym kraju UE Europejskie Poświadczenie Spadkowe.
Europejskie poświadczenie spadkowe w praktyce – spadek w kilku państwach UE
W praktyce sposób drugi będzie najszybszy i najtańszy, niestety nie zawsze będzie on możliwy, wymaga bowiem przede wszystkim istnienia polskiej jurysdykcji, braku sporu i wątpliwości co do podstawy dziedziczenia, tożsamości spadkobierców, przysługujących spadkobiercom udziałów oraz osobistego stawiennictwa wszystkich spadkobierców ustawowych i testamentowych, o ile tacy występują, u notariusza, który sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, zastępujący postanowienie sądu.
Sposób trzeci będzie możliwy wyłącznie w sytuacjach, w których istnieje element zagraniczny. Ma to miejsce w sytuacji, w której np. spadkodawca pozostawił majątek w więcej niż jedynym kraju UE. Jest to sposób o charakterze alternatywnym, spadkobiercy dalej mogą inicjować odrębne sprawy spadkowe w krajach UE, pod warunkiem istnienia jurysdykcji krajowej.
Natomiast sposób pierwszy będzie właściwy, kiedy notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, doszło do sporządzenia dwóch różnych aktów poświadczenia dziedziczenia bądź też brak jest odpowiedniego współdziałania ze strony wszystkich spadkobierców, czy też istniejącego między spadkobiercami sporu dotyczącego podstawy dziedziczenia, czy treści testamentu. Będzie on również możliwy jedynie w przypadku istnienia jurysdykcji krajowej, czyli właściwości sądów danego państwa do rozstrzygania sporów z zakresu prawa cywilnego.
SKUTKI POTWIERDZENIA PRAW DO SPADKU
Wszystkie trzy sposoby umożliwiają wykazanie praw do spadku i podjęcie dalszych kroków zmierzających do ujawnienia swoich praw w publicznych rejestrach (np. księgach wieczystych) oraz podziału spadku pomiędzy spadkobierców.
Osobie, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia przysługuje domniemanie, że jest ona spadkobiercą.
Jego obalenie możliwe jest tylko w drodze postępowania przed sądem spadku. Do wystąpienia z wnioskiem o uchylenie lub zmianę postanowienia stwierdzającego nabycie spadku legitymowana jest każda osoba, nawet pośrednio zainteresowana w wyniku postępowania, a więc również wierzyciel spadkobiercy.
W przypadku Europejskiego Poświadczenia Spadkowego natomiast osobie, która się nim posługuje przysługują cztery wzruszalne domniemania:
- Domniemanie prawidłowości – uznaje się, że informacje zawarte w poświadczeniu zostały ustalone zgodnie z właściwym prawem.
- Domniemanie uprawnień – osoba wskazana w poświadczeniu jest uznawana za uprawnioną do pełnienia określonej funkcji lub korzystania z określonych praw, w granicach wskazanych w dokumencie.
- Domniemanie skuteczności płatności – osoba, która płaci lub przekazuje przedmioty zgodnie z poświadczeniem, jest uznawana za działającą wobec osoby uprawnionej, chyba że wiedziała o błędzie lub nie wiedziała o nim wskutek rażącego niedbalstwa.
- Domniemanie skuteczności rozporządzenia majątkiem – osoba, która nabywa majątek od osoby uprawnionej według poświadczenia, jest chroniona, chyba że wiedziała o błędzie w poświadczeniu lub nie wiedziała o nim wskutek rażącego niedbalstwa.
KTÓRY SPOSÓB WYBRAĆ?
Akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza należy wybrać w typowej spawie spadkowej, w której nie ma testamentu, a wszyscy spadkobiercy ustawowi są znani i dobrze znali sytuację osobistą i majątkową zmarłego, ewentualnie istnieje testament, ale jego ważność i treść jest niesporna. Zaoszczędzi to czasu i środków na sprawy sądowe.
Europejskie Poświadczenie Spadkowe należy uzyskać, jeżeli występuje sprawa spadkowa transgraniczna, np. spadkodawca na stałe mieszkał na terenie innego niż Polska państwa członkowskiego UE (poza Irlandią i Danią), gdzie istniało jego centrum interesów życiowych, bądź zmarł w Polsce, ale pozostawił majątek na terenie ww. państw UE. Wówczas EPS pozwoli nam uzyskać potwierdzenie praw do wszystkich składników wchodzących w skład spadku na terenie całej UE.
Sprawę sądową o stwierdzenie nabycia spadku należy wybrać przede wszystkim w przypadku istnienia sporu co do ważności testamentu, jego treści, nieznajomości wszystkich osób mogących być spadkobiercami ustawowymi/testamentowymi zmarłego czy też braku wiedzy o istnieniu innych testamentów. Można go również rozważyć jako domyślny, jeżeli jesteśmy bardzo zapobiegliwi i chcemy mieć jak najmniej wątpliwości co do skuteczności i wzruszalności dokumentu potwierdzającego nasze prawa do spadku, albowiem trudniej jest podważyć prawomocne orzeczenie sądu aniżeli akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Oczywiście aby sąd zajął się sprawą musi istnieć w niej polska jurysdykcja krajowa.
PODSUMOWANIE
Stwierdzenie nabycia spadku to dopiero początek, jest to jedynie oficjalne potwierdzenie, że osoby wskazane w danym dokumencie (wyroku sądu, akcie poświadczenia dziedziczenia, europejskim poświadczeniu spadkowym) są osobami, które legitymują się prawami do spadku.
Nie można utożsamiać potwierdzenia praw do spadku z działem spadku czy zniesieniem współwłasności. W tym celu konieczne jest zawarcie osobnego porozumienia z innymi spadkobiercami/przeprowadzenie osobnej sprawy sądowej.
Aby jednak przejść do dalszego etapu regulowania sytuacji majątkowej po śmierci spadkodawcy, należy wykonać pierwszy krok jakim jest potwierdzenie swoich praw do spadku.
Jeżeli chcesz kompleksowej pomocy w sprawie spadkowej, skontaktuj się z nami:
