Sporządzenie testamentu to ważny krok, który pozwala zabezpieczyć interesy najbliższych zgodnie z naszą wolą.
Choć przepisy przewidują różne formy testamentów, błędy popełniane przy ich sporządzaniu są zaskakująco podobne. Niezależnie od wybranej formy, często wynikają z braku znajomości przepisów lub niewystarczająco jasnego wyrażenia woli co może prowadzić do unieważnienia testamentu lub sporów między spadkobiercami.
W tym artykule omówimy pięć najczęstszych błędów i wskażemy, jak ich uniknąć, aby Twoja ostatnia wola była ważna i skuteczna.
OGÓLNE INFORMACJE NA TEMAT WAŻNOŚCI TESTAMENTU
Skutki prawne wywołuje jedynie testament, który został ważnie sporządzony. Niestety, wiele osób popełnia błędy, które mogą sprawić, że testament zostanie uznany za nieważny lub jego interpretacja, mająca na celu oddanie ostatniej woli spadkobiercy będzie trudna. Nieważność testamentu w całości lub części może zostać w szczególności spowodowana naruszeniem przepisów kodeksu cywilnego dotyczących: zdolności testowania, wymogu osobistego działania spadkodawcy, formy testamentu lub treści testamentu.
Na wstępie warto jeszcze wskazać, iż polskie prawo przewiduje różne formy testamentów, które można podzielić na zwykłe i szczególne. Do form zwykłych należą testamenty: holograficzny (własnoręczny), notarialny oraz allograficzny (sporządzany przed burmistrzem, prezydenta miasta, starostą, marszałkiem województwa, sekretarzem powiatu albo gminy lub kierownikiem urzędu stanu cywilnego). Formy szczególne to testament ustny, podróżny i wojskowy. Sporządzenie testamentu w formie szczególnej wymaga zaistnienia przewidzianych przez ustawodawcę ściśle określonych okoliczności o zasadniczo nadzwyczajnym charakterze.
Teraz krótko wskażę najczęstsze błędy przy sporządzeniu testamentów wraz ze sposobami na ich uniknięcie.
1. NIEDOCHOWANIE WYMOGÓW FORMALNYCH- TESTAMENT NIEWAŻNY Z PRZYCZYN FORMALNYCH
Testament holograficzny (własnoręczny) powinien zostać w całości napisany pismem ręcznym, podpisany oraz opatrzony datą.
Choć wymogi te wydają się na pierwszy rzut oka są łatwe do spełnienia, w praktyce często dochodzi do błędów. Oto ich przykłady:
- testament własnoręczny nie może być przygotowany w edytorze tekstu, a następnie wydrukowany i tylko podpisany przez spadkodawcę – nie ma znaczenia, że testator osobiście dokonał tych czynności
- testament własnoręczny nie może być spisany przez osobę trzecią i tylko podpisany przez spadkodawcę – nawet wówczas gdy spadkodawca „dyktował” treść testamentu innej osobie i była ona zgodna z jego wolą
- niedopuszczalne jest również zapisanie treści testamentu na cyfrowym nośniku danych za pomocą urządzeń elektronicznych m. in. telefonu, komputera lub tabletu, nawet wówczas gdy oprogramowanie pozwala na elektroniczne odwzorowanie charakteru pisma testatora
- Testament powinien zostać napisany na tyle czytelnie, by możliwe było ustalenie jego treści i woli spadkodawcy. Całkowita nieczytelność tekstu spowoduje bezskuteczność testamentu.
Jak tego uniknąć:
- Testament holograficzny musi być napisany w całości odręcznie, czytelnie przez spadkodawcę, opatrzony datą i własnoręcznym podpisem. Brak daty sam w sobie nie jest co prawda czynnikiem powodującym nieważność testamentu, jednakże w przypadku istnienia kilku testamentów, zawierających sprzeczne postanowienia, w braku danych umożliwiających ustalenie ich chronologii (np. poprzez odwołanie do treści poprzednich testamentów) może stanowić przeszkodę do uznania danego testamentu za ważny.
- Aby uniknąć błędów formalnych warto udać się do notariusza, który zadba o zgodność dokumentu z prawem.
2. BRAK PRECYZJI W TESTAMENCIE- NIEJASNE, NIEDOPUSZCZALNE LUB SPRZECZNE POSTANOWIENIA
Sformułowania typu „rozdzielić majątek po równo” bez wskazania, kto dokładnie ma dziedziczyć, mogą prowadzić do konfliktów rodzinnych i długotrwałych postępowań sądowych.
Jak tego uniknąć:
- Należy precyzyjnie wskazać osoby spadkobierców, zapisobierców itd. oraz składniki majątku, które mają przypaść im na mocy testamentu
- Aby mieć pewność, że Twoje rozporządzenie majątkiem wywoła pożądane przez Ciebie skutki najlepiej będzie posługiwać się sformułowaniami kodeksowymi. Jeżeli nie znasz ich znaczenia albo nie jesteś pewny jakie rozwiązania będą najlepsze dla wywołania pożądanych przez Ciebie skutków skontaktuj się z adwokatem lub notariuszem, w celu wyjaśnienia wątpliwości w tym zakresie
3. POMINIĘCIE OSÓB UPRAWNIONYCH DO ZACHOWKU
Często spadkodawcy chcą przekazać cały majątek jednej osobie, zapominając o tym, że niektóre osoby (np. dzieci, małżonek) mają prawo do zachowku albo nie wiedząc w jaki sposób pozbawić uprawnionego prawa do zachowku. Skutkiem tego jest narażenie wybranego przez ciebie spadkobiercy na spory sądowe z wydziedziczonymi przez ciebie osobami, a w pewnych sytuacjach nawet znacząca zmiana twojej ostatniej woli (np. poprzez konieczność podzielenia się częścią majątku z pominiętym spadkobiercą ustawowym, uprawnionym do zachowku)
Jak tego uniknąć:
- Jeśli chcesz wykluczyć kogoś z dziedziczenia, skonsultuj się z adwokatem, by dowiedzieć się, czy możliwe jest wydziedziczenie danej osoby i jakie muszą być ku temu podstawy.
- Sprawdź moje wpisy o wydziedziczeniu, jego przyczynach oraz uznaniu za niegodnego dziedziczenia:
Wydziedziczenie: czym jest, powody, skutki. Wydziedziczenie a zachowek.
Czy każdy zasługuje na spadek? Niegodność dziedziczenia krok po kroku
4. BRAK AKTUALIZACJI TESTAMENTU PO ZMIANIE SYTUACJI ŻYCIOWEJ
Brak wiedzy o możliwości zmiany czy odwołania testamentu. Sytuacja życiowa cały czas dynamicznie się zmienia – pojawiają się nowi spadkobiercy (np. dzieci), zmienia się skład majątku lub relacje rodzinne. Niezaktualizowany testament może powodować chaos. Czasem możesz chcieć w ogóle anulować testament i pozostawić dziedziczenie przepisom o dziedziczeniu ustawowym.
Jak tego uniknąć:
- Regularnie przeglądaj swój testament, szczególnie po ważnych wydarzeniach życiowych (ślub, rozwód, narodziny dziecka).
- Możesz sporządzić nowy testament, wyraźnie zaznaczając, że odwołujesz wszystkie wcześniejsze. Możesz również odwołać testament bez sporządzania nowego, nie następuje wówczas próżnia, po twojej śmierci o kręgu spadkobierców i udziale w masie spadkowej będą decydowały przepisy kodeksu cywilnego.
5. DZIAŁANIE POD WPŁYWEM INNEJ OSOBY
Jeżeli testament został sporządzony w stanie wyłączającym świadome oraz swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest on nieważny. Biegły jest w stanie ustalić czy spadkodawca działał pod wpływem innej osoby.
Jak tego uniknąć:
- Zawsze podpisuj testament własnoręcznie.
- Postaraj się zadbać o swoje sprawy w czasie kiedy jesteś jeszcze w pełni sił. Koszty sporządzenia prostego testamentu są niewielkie, a oszczędza to twoim spadkobiercom sporów i wątpliwości.
- Dodaj datę sporządzenia testamentu – pomoże to ustalić jego chronologię, jeśli istnieją wcześniejsze testamenty.
- Jeżeli nie czujesz się na siłach, skonsultuj się z adwokatem lub udaj do notariusza aby sporządził akt notarialny i pomógł ci sformułować testament w sposób jak najlepiej odpowiadający twojej rzeczywistej woli.
PODSUMOWANIE
Sporządzając testament, warto skonsultować się z adwokatem, aby uniknąć błędów, które mogą skutkować jego nieważnością lub konfliktami pomiędzy spadkobiercami testamentowymi czy pominiętymi w testamencie spadkobiercami ustawowymi. Staranność w sformułowaniu postanowień testamentu i dbałość o formalności to klucz do przekazania majątku spadkobiercom zgodnie z własną wolą.
