Odszkodowanie i zadośćuczynienie to często mieszane przez nieprawników pojęcia, stosowane wymiennie, gdy tymczasem ich znaczenie na gruncie prawa cywilnego jest różne.
Czasem stykam się również z funkcjonowaniem u klientów pojęcia ,,odszkodowania za straty moralne’’, które jest nieco bliżej rzeczywistości i dowodzi odróżniania przez nich szkody majątkowej od niemajątkowej, jednak nie jest to pojęcie poprawne i naukowe, a potoczne.
Z tego artykułu dowiesz się czym jest odszkodowanie, a czym zadośćuczynienie.
JAKIE ZDARZENIA MOGĄ POWODOWAĆ POWSTANIE OBOWIĄZKU ZAPŁATY ODSZKODOWANIA I ZADOŚĆUCZYNIENIA
Na początek jednak zajmijmy się problemem tego, co powoduje powstanie obowiązku zapłaty odszkodowania?
Źródłem takiego obowiązku może być umowa lub czyn niedozwolony.
W przypadku umowy sprawa jest miarę jasna: mamy zobowiązanie, którego niewykonanie, bądź nienależyte wykonanie prowadzi powstania szkody, którą należy naprawić. Przykładem może być choćby opóźniony lot czy wadliwe wykonanie jakiejś usługi.
Jeżeli chodzi natomiast o czyny niedozwolone, to pod tym pojęciem kryją się zarówno przestępstwa, jak również czyny, które są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego, ale nie stanowią przestępstwa. Będą to zatem tak spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w wyniku pobicia, tj. przestępstwo z art. 156 kodeksu karnego, jak również spowodowanie stłuczki parkingowej, która co do zasady nie jest przestępstwem. W ogólności będą to więc działania i zaniechania, które prawo ocenia negatywnie.
W wypadku odszkodowania, obowiązek jego zapłaty rodzą zatem zdarzenia, powodujące szkodę, pod pojęciem której kryje się szkoda majątkowa rozumiana jako:
1) pomniejszenie istniejącego majątku i
2) utrata korzyści, które powstałyby, gdyby szkody nie wyrządzono.
Jeżeli natomiast chodzi o zadośćuczynienie, to dotyczy ono szkody niemajątkowej, którą należy rozumieć jako szeroko rozumianą krzywdę.
Zdaniem większości orzecznictwa i doktryny zadośćuczynienie przysługuje jedynie w przypadku, w którym jego źródłem jest czyn niedozwolony, aczkolwiek zdarzają się sytuacje i wyroki, w których zasadnie wskazuje się, że powinno mieć ono również zastosowanie w przypadku nienależytego wykonania zobowiązania.
Na potrzeby zrozumienia samej istoty odszkodowania i zadośćuczynienia ograniczę się jedynie do sytuacji, w których obowiązek ich zapłaty wynika z czynów niedozwolonych.
ODSZKODOWANIE- CZYM JEST I W JAKICH SYTUACJACH PRZYSŁUGUJE?
Odszkodowanie jest instytucją prawa cywilnego przewidzianą do likwidacji szkody majątkowej. Ma ono za zadanie zrekompensować zmniejszenie istniejącego majątku i utratę korzyści, do których doszło w wyniku popełnienia przez sprawcę czynu niedozwolonego.
Koncentruje się ono zatem na przywróceniu stanu pierwotnego, istniejącego przed zdarzeniem, które spowodowało uszczerbek w majątku poszkodowanego. Można je osiągnąć albo poprzez restytucję naturalną, czyli przywrócenie stanu faktycznego istniejącego przed zdarzeniem powodującym szkodę, albo poprzez zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej jeżeli jest to niemożliwe, bądź poszkodowany wybrał ten drugi sposób.
Odszkodowanie nie odnosi się natomiast do czynnika psychicznego, jakim jest cierpienie, krzywda i dyskomfort wywołane przez czyn niedozwolony.
Odszkodowanie jest zdecydowanie łatwiejsze do wyceny, bo odnosi się do sfery materialnej. W przypadku szkody na osobie odszkodowanie będzie obejmowało zatem koszty leczenia, opieki, specjalnej diety, utraty dochodów i perspektyw na przyszłość itd. W przypadku szkody na mieniu koszty jego naprawy, odtworzenia czy zakupu nowego egzemplarza o tych samych właściwościach i jakości itd.
Bardzo ważne jest, że celem odszkodowania jest wyrównanie powstałego uszczerbku majątkowego, a nie wzbogacenie poszkodowanego.
Jego przyznanie jest również obligatoryjne, jeżeli zaistnieją warunki, w których powstanie odpowiedzialność odszkodowawcza, a poszkodowany zgłosił swoje roszczenia do odpowiedniego podmiotu, przed upływem terminu przedawnienia i w przewidzianym prawem trybie.
ZADOŚĆUCZYNIENIE, KIEDY MA ZASTOSOWANIE?
Zadośćuczynienie odnosi się natomiast do sfery psychiki człowieka i wywołanej w niej przez czyn niedozwolony szkodzie (krzywdzie).
Jest ona oczywiście ciężej mierzalna niż w przypadku sfery materialnej, trudno bowiem przeliczyć na złotówki ból i cierpienie wywołane trwałym kalectwem czy długotrwałym i uporczywym leczeniem. Dlatego też zadośćuczynienie ma na celu jedynie złagodzenie bólu i cierpienia, a nie jego pełne ukojenie, gdyż w większości przypadków nie byłoby to możliwe.
Zadośćuczynienie będzie obejmowało nie tylko tak drastyczne jak wyżej przypadki kalectwa czy długotrwałego, uporczywego leczenia, ale również ,,lżejsze’’ sytuacje, jak np. niemożność dalszego uprawiania hobby czy dyskomfort w czasie jazdy samochodem, powstałe na skutek wypadku.
Pamiętajmy, że zadośćuczynienie w przeciwieństwie do odszkodowania ma charakter fakultatywny, sąd może, ale nie musi go przyznać, jeżeli w jego ocenie nie jest to uzasadnione.
PRZYKŁAD
Pan Jan spiesząc się do pracy wymusił pierwszeństwo i uderzył w bok samochodu prowadzonego przez panią Joannę, która jechała odebrać dziecko z przedszkola. Wskutek tego wypadku auto pani Joanny doznało uszkodzeń, wycenionych na kwotę 30 000 zł. Ponadto na skutek wypadku pani Joanna złamała rękę i uszkodziła dwa kręgi w odcinku piersiowym. Udokumentowane koszty leczenia oraz dodatkowej opieki nad dzieckiem i jego transportu do przedszkola spowodowane ograniczeniem mobilności na skutek leczenia jego matki oraz unieruchomienia samochodu wyniosły 20 000 zł. Ponadto z uwagi na uszkodzenie kręgów, pani Joannie zalecono trwałą rezygnację z chodzenia w butach na obcasie, co do tej pory regularnie robiła, gdyż może to zbyt mocno obciążać jej kręgosłup, jak również wywoływać ból. Pani Joanna mniej chętnie niż wcześniej wsiada też za kierownicę, odczuwa również lęk jadąc samochodem jako pasażer.
W powyższym przykładzie odszkodowanie będzie obejmowało zwrot kosztów naprawy auta, tj. 30 000 zł oraz wspomniane koszty opieki nad dzieckiem, jego transportu do przedszkola i leczenia, tj. 20 000 zł. Pan Jan i jego ubezpieczyciel będą zatem mieli obowiązek zapłaty 50 000 zł odszkodowania tytułem rekompensaty powstałej szkody majątkowej.
Jednak to nie koniec.
Z uwagi na to, że pani Joanna będzie musiała na stałe zrezygnować z chodzenia w ,,szpilkach’’ co do tej pory chętnie robiła, jak również powstały u niej zaburzenia lękowe, będzie ona mogła domagać się od pana Jana i jego ubezpieczyciela zadośćuczynienia, mającego za zadanie złagodzić jej uszczerbek w samopoczuciu i zdrowiu psychicznym. Jego kwota musi zostać dobrze przemyślana i uzasadniona, tylko wówczas będzie można skutecznie domagać się jej w ewentualnym postępowaniu przed sądem, gdyby pan Jan i jego ubezpieczyciel nie byli skłonni do pozasądowego załatwienia sprawy.
PODSUMOWANIE
Jak wykazałem powyżej, odszkodowanie i zadośćuczynienie to dwa różne pojęcia, chociaż często mające to samo źródło powstania.
Ważne jest, że odszkodowanie skupia się na elemencie majątkowym i ma za zadanie w pełni zrekompensować skutki powstania w nim uszczerbku, nie prowadząc przy tym do wzbogacenia poszkodowanego.
Zadośćuczynienie skupia się natomiast na elemencie niematerialnym i ma za zadanie jedynie złagodzić ból i cierpienie wywołane czyimś bezprawnym działaniem. Jest ono również tylko fakultatywne, podczas gdy obowiązek naprawienia szkody jest obligatoryjny.
Jeżeli chcesz wiedzieć więcej albo potrzebujesz pomocy w swojej sprawie skontaktuj się z nami. Pamiętaj, że samo wysłanie zapytania i otrzymanie wstępnej oceny jest bezpłatne.
