23 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-744/24 dotyczący dopuszczalności praktyki naliczania odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem.
Mówiąc prościej, chodzi o sytuację, w której bank udzielając kredytu nalicza odsetki nie tylko od rzeczywiście oddanej do dyspozycji konsumenta kwoty kapitału, ale również od kwot, które nie zostały mu wypłacone ponieważ przeznaczono je na pokrycie np. ubezpieczenia kredytu czy prowizji banku.
Zgodnie z tym wyrokiem praktyka ta została uznana za niezgodną z prawem.
STAN FAKTYCZNY
W dniu 26 maja 2022 r. P.W. i bank zawarli umowę o kredyt konsumencki odpowiadającą wzorcowi umownemu, której postanowienia nie były przedmiotem indywidualnych ustaleń. Kwota kredytu konsumenckiego wynosiła 150 000 złotych polskich. Z tej kwoty na rzecz P.W. faktycznie wypłacono 133 214,92 złotych, a pozostałe 16 785,08 złotych było przeznaczone na pokrycie kosztów związanego z tym kredytem ubezpieczenia zwanego ,,dobrowolnym’’. Wykupienie tego dobrowolnego ubezpieczenia wiązało się z obniżeniem stopy oprocentowania kredytu.
Całkowita kwota podlegająca zwrotowi przez P.W. wynosiła 207 073,53 złotych, a zgodnie z § 6 ust. 1 umowy o kredyt całkowity koszt kredytu wynosił 73 858,61 złotych. Koszt ten obejmował odsetki w wysokości 57 073,53 złotych oraz wspomnianą w poprzednim punkcie składkę ubezpieczeniową w wysokości 16 785,08 PLN. Stopa oprocentowania wynosiła 8,49 % w stosunku rocznym (w tym stopa bazowa 4,36 % oraz marża 4,13 %.) Owa stopa oprocentowania została zastosowana do kwoty faktycznie wypłaconej na rzecz P.W. w wykonaniu umowy, powiększonej o kwotę składki ubezpieczeniowej. RRSO określona w umowie o kredyt wynosiła 12,57 %. Czas obowiązywania umowy został ustalony na 96 miesięcy.
Pismem z dnia 18 sierpnia 2023 r., na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, P.W. złożył bankowi oświadczenie w celu skorzystania z tak zwanej sankcji ,,kredytu darmowego’’. Jego zdaniem bank uchybił swoim zobowiązaniom, w szczególności ze względu na nieprecyzyjne określenie podstawy naliczania odsetek, wskazanie błędnej RRSO oraz możliwość jednostronnej zmiany przez kredytodawcę opłat i prowizji. Zażądał on zatem zwrotu już zapłaconej z tytułu kosztów kredytu kwoty 14 428,83 złotych, czego bank nie uwzględnił.
W dniu 25 października 2023 r. P.W. wniósł do Sądu Rejonowego we Włodawie (Polska), który jest sądem odsyłającym, powództwo mające na celu, po pierwsze, -ustalenie, że kredyt zostanie zwrócony bez odsetek i innych związanych z nim kosztów w terminach i na zasadach określonych w umowie, a po drugie, zasądzenie od banku na jego rzecz kwoty 30 051,76 złotych, czyli kwoty już spłaconych odsetek umownych oraz kwoty składki ubezpieczeniowej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Na poparcie swojego żądania P.W. podniósł w szczególności, że stopa oprocentowania została zastosowana do kwoty odpowiadającej pozaodsetkowemu kosztowi kredytu.
Sąd Rejonowy we Włodawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
1) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 3 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 ust. 1 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą (kredytodawcą) a konsumentem (kredytobiorcą), takich postanowień, które przewidują oprocentowanie nie tylko kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat, które nie są składnikami wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, a które składają się na całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta w wykonaniu jego zobowiązania wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego)
2) Czy art. 10 ust. 2 lit. f) i g) [dyrektywy 2008/48] w kontekście zasady skuteczności prawa Unii i celu tej dyrektywy oraz w świetle art. 5 [dyrektywy 93/13] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one praktyce zamieszczania w umowach o kredyt konsumencki, których treść nie jest wynikiem indywidualnych uzgodnień pomiędzy przedsiębiorcą (kredytodawcą) a konsumentem (kredytobiorcą), postanowień ujawniających jedynie stopę oprocentowania kredytu oraz wyrażoną kwotowo łączną wartość skapitalizowanych odsetek, do których zapłaty obowiązany jest konsument w wykonaniu swojego zobowiązania wynikającego z tej umowy, bez jednoczesnego wyraźnego poinformowania konsumenta, że podstawą obliczenia skapitalizowanych odsetek (wyrażonych kwotowo) jest inna kwota niż faktycznie wypłacona konsumentowi kwota kredytu, a w szczególności że jest to suma wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu oraz pozaodsetkowych kosztów kredytu (tj. prowizji lub innych opłat, które nie są składnikami wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, a które składają się na całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta w wykonaniu jego zobowiązania wynikającego z umowy kredytu konsumenckiego)?
ROZSTRZYGNIĘCIE TSUE
Trybunał orzekł, że:
Artykuł 3 lit. g) i j) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2167 z dnia 24 listopada 2021 r., w związku z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.
UZASADNIENIE WYROKU
TSUE wskazał, że ani całkowita kwota kredytu w rozumieniu art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, ani wypłacona kwota kredytu w rozumieniu art. 3) lit. j) tej dyrektywy nie obejmuje żadnych kwot, których przeznaczeniem jest wywiązanie się ze zobowiązań podjętych w ramach odnośnej umowy kredytu, takich jak koszty administracyjne, odsetki, prowizje czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieść konsument.
Trybunał podkreślił zatem doniosłe znaczenie dwóch pojęć: ,,całkowita kwota kredytu’’ i ,,całkowity koszt kredytu’’.
Całkowita kwota kredytu oznacza kwotę udostępnioną konsumentowi na podstawie umowy.
Natomiast całkowity koszt kredytu obejmuje m.in.: odsetki, prowizje, podatki oraz inne opłaty związane z umową, a także określone koszty usług dodatkowych, w tym ubezpieczenia.
TSUE podkreślił, że są to odrębne pojęcia- całkowita kwota kredytu nie może obejmować kwot, które stanowią całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta.
Ma to bezpośrednie znaczenie dla sposobu naliczania odsetek, o czym będzie jeszcze poniżej.
TSUE odwołał się do konstrukcji dyrektywy 2008/48 dotyczącej kredytu konsumenckiego. Zgodnie z nią stopa oprocentowania kredytu odnosi się do wypłaconej kwoty kredytu. Tymczasem kwoty przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z kredytem należą do innej kategorii. Trybunał zwrócił również uwagę na znaczenie RRSO. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania ma pozwalać konsumentowi na:
• porównanie różnych ofert kredytowych,
• ocenę rzeczywistego kosztu zobowiązania,
• świadome podjęcie decyzji o zawarciu umowy.
Przejrzystość w tym zakresie jest jednym z podstawowych celów dyrektywy o kredycie konsumenckim. Zmierza ona w szczególności do zagwarantowania, by przed zawarciem umowy konsument otrzymał odpowiednie informacje, dotyczące w szczególności RRSO w całej Unii, tak aby miał on możliwość porównania stosowanych w praktyce stóp oprocentowania.
Przejrzystość rynku byłaby zagrożona, gdyby można było dokonać rozróżnienia między kilkoma stopami oprocentowania, a w szczególności między stopą oprocentowania kredytu, która ma zastosowanie do wypłaconej kwoty kredytu, a innymi stopami oprocentowania stosowanymi do kwot kredytowanych, które nie wchodzą w zakres definicji wypłaconej kwoty kredytu,
Szczególnie interesujący w sprawie C-744/24 był koszt ubezpieczenia. Bank argumentował, że ubezpieczenie miało charakter dobrowolny. TSUE zwrócił jednak uwagę na istotną okoliczność: wykupienie ubezpieczenia wiązało się z uzyskaniem kredytu na warunkach przewidzianych w ofercie, w szczególności z niższym oprocentowaniem.
W konsekwencji składka ubezpieczeniowa została zakwalifikowana jako element całkowitego kosztu kredytu. Co ważne, dla takiej kwalifikacji nie ma decydującego znaczenia, czy dana kwota została fizycznie przekazana na rachunek konsumenta. TSUE wskazał, że sposób technicznego przekazania pieniędzy – np. wypłacenie ich konsumentowi albo bezpośrednie przekazanie określonej kwoty innemu podmiotowi – nie przesądza o ich charakterze.
Reasumując, składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, np. odsetki od prowizji, a zatem praktyka naliczania odsetek od całkowitego kosztu kredytu (lub jego poszczególnych elementów) jest niezgodna z ustawą o kredycie konsumenckim i z dyrektywą 2008/48, gdyż wówczas w istocie dochodzi do sytuacji opisanej powyżej, a mianowicie odsetki są naliczane także od prowizji jako składowej całkowitego kosztu kredytu.
PODSUMOWANIE
Omawiany wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej może mieć praktyczne znaczenie przede wszystkim dla osób, które posiadają kredyty konsumenckie, w których bank:
• naliczał odsetki od prowizji,
• naliczał odsetki od kosztów ubezpieczenia,
• doliczał koszty kredytu do podstawy oprocentowania,
• finansował koszty kredytu w ramach udzielonego finansowania,
• przedstawiał w umowie sposób naliczania odsetek, który może budzić wątpliwości w świetle dyrektywy 2008/48.
Nie oznacza to jednak, że każdy taki przypadek będzie identyczny. Znaczenie ma przede wszystkim konkretna treść umowy, sposób wyliczenia kwoty kredytu, sposób naliczania odsetek oraz charakter poszczególnych opłat.
Jeżeli chcesz uzyskać pomoc prawną w kwestii prawidłowości Twojej umowy, skontaktuj się z nami:
Powiązane wpisy:
TSUE: banki nie mogą żądać odsetek od kwot kredytu nieoddanych do dyspozycji konsumenta – przełomowy wyrok C-744/24
Czy bank może pozywać o zwrot kapitału w 2026r.?
TSUE: Sankcja Kredytu Darmowego po raz pierwszy w polskiej sprawie! Co to oznacza dla Ciebie?
Wyrok C-746/24: TSUE o kosztach postępowania w sprawach o zwrot kapitału. Kolejna duża porażka banków.