Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej rozpoznał dwie połączone sprawy: C‑261/25, Ścierbek i C‑262/25, Drózdzik odpowiadając na pytania od kiedy liczyć bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału.
Jakkolwiek już przed wyrokiem powszechnie uznawano, że taką datą jest moment zakwestionowania umowy przez konsumenta, to pełnomocnicy banków dążyli do przesunięcia tej daty w przód, a pełnomocnicy konsumentów w tył, podnosząc, że taką datą powinna być np. data wypłaty kredytu czy wpisania postanowień umowy do rejestru klauzul niedozwolonych.
Trybunał przeciął te dywagacje ostatecznie potwierdzając, że momentem tym jest zakwestionowanie umowy przez konsumenta, które nie wymaga przy tym żadnej szczególnej formy.
CZEGO DOTYCZYŁY OBIE SPRAWY?
Sprawa C‑261/25
12 maja 2008 r. AS i NS zawarli z GE Money Bank S.A., poprzednikiem prawnym Banku BPH, umowę kredytu hipotecznego na okres 360 miesięcy, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF), na podstawie której otrzymali kwotę 460 000 złotych
W dniu 27 sierpnia 2019 r. AS i NS skierowali do Banku BPH reklamację, w której podnieśli, że niektóre warunki tej umowy są nieuczciwe. W tym względzie wyjaśnili oni, że brzmienie tych warunków umownych jest identyczne z brzmieniem klauzul wpisanych do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Następnie, 16 września 2019 r. konsumenci wnieśli do Sądu Okręgowego w Warszawie (Polska) powództwo przeciwko Bankowi BPH w celu uzyskania ustalenia nieważności wspomnianej umowy i zwrotu kwot zapłaconych w jej wykonaniu wraz z odsetkami za opóźnienie, które to roszczenia zostały uwzględnione wyrokiem z dnia 30 października 2023 r.
W dniu 1 grudnia 2022 r. Bank BPH wytoczył przed Sądem Okręgowym w Warszawie, który jest sądem odsyłającym, powództwo przeciwko AS i NS, domagając się zasądzenia od nich, ze względu na nieważność tej samej umowy, zapłaty na jego rzecz, tytułem zwrotu kapitału udostępnionego im kredytu, kwoty 460 000 zł, powiększonej o odsetki za opóźnienie.
W odpowiedzi na to powództwo Banku BPH AS i NS powołali się na przedawnienie dochodzonej przez niego wierzytelności. Podnieśli oni, że trzyletni termin przedawnienia wynikający z art. 118 kodeksu cywilnego powinien być liczony od dnia 21 maja 2008 r., czyli od daty, w której otrzymali oni pożyczony kapitał na podstawie umowy zawartej z tym bankiem, lub, ewentualnie, od dnia 16 kwietnia 2014 r., czyli od daty, w której warunki o identycznym brzmieniu jak warunki zawarte w tej umowie zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych.
Sprawa C‑261/25
Druga ze spraw dotyczyła zawartej w dniu 14 grudnia 2006 r. pomiędzy MZ a EFG Eurobank Ergasis S.A., poprzednikiem prawnym Raiffeisen Banku, umowy kredytu hipotecznego. Została ona zawarta na okres 360 miesięcy, a kredyt był indeksowany do franka szwajcarskiego. Na podstawie tej umowy MZ otrzymał kwotę 149 369,29 złotych.
W dniach 17 listopada 2020 r. i 11 grudnia 2023 r., odpowiednio, MZ i Raiffeisen Bank wnieśli do sądu odsyłającego powództwa odpowiednio o stwierdzenie nieważności umowy i zwrot świadczenia nienależnego oraz o zwrot kapitału.
W odpowiedzi na powództwo Raiffeisen Banku MZ powołał się na przedawnienie jego roszczenia z powodów odpowiadających zasadniczo tym wskazanym w pkt 13 niniejszego wyroku.
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024 r. sąd odsyłający, orzekając w przedmiocie powództwa wytoczonego przez MZ, uwzględnił jego żądania.
Postępowania w obu sprawach zostały zawieszone, a sądy zwróciły się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującym pytaniem:
,,Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy [93/13], art. 47 [Karty] oraz zasady skuteczności, równoważności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi o zwrot świadczeń nienależnych spełnionych na podstawie umowy, która stała się nieważna na skutek zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, rozpoczyna się od daty, w której konsument zakwestionował względem banku związanie warunkami umowy?”
ROZSTRZYGNIĘCIE TSUE
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 02 lipca 2026 r. orzekł, że:
Artykuł 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w świetle prawa do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowanego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, a także zasad skuteczności, równoważności, proporcjonalności i pewności prawa
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy wobec konsumenta z tytułu zwrotu świadczeń nienależnie spełnionych w wykonaniu umowy uznanej za nieważną ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki rozpoczyna się od dnia, w którym konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec przedsiębiorcy wiążący charakter tych warunków i zawierającej je umowy.
MOTYWY ROZSTRZYGNIĘCIA TSUE
Analizując przedstawione przez sąd odsyłający możliwe rozwiązania zagadnienia obliczania początku biegu terminu przedawnienia roszczeń o zwrot kapitału TSUE odrzucił na wstępie dwa rozwiązania, na które liczyła część osób posiadających kredyty frankowe, tj.:
obliczanie biegu terminu przedawnienia od momentu wypłaty przez bank kapitału
obliczanie biegu terminu przedawnienia od momentu wpisania postanowienia umownego do rejestru klauzul niedozwolonych
wskazując, że przyjęcie którejś z tych koncepcji w praktyce mogłaby uniemożliwić przedsiębiorcy dochodzenie swojego roszczenia.
Wobec powyższego, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że skorzystanie przez przedsiębiorcę z prawa do żądania zwrotu pożyczonego kapitału powiększonego w danym przypadku o odsetki za opóźnienie będzie z jednej strony w praktyce możliwe, a z drugiej nie naruszy zasady pewności prawa, która zmierza do zagwarantowania przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych.
Uznanie za początek biegu terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy daty, w której konsument zakwestionował po raz pierwszy wiążący charakter umowy zawartej przez te strony, zapewnia przewidywalność wymaganą przez tę zasadę, ponieważ począwszy od tej daty przedsiębiorca jest informowany o woli powołania się przez konsumenta na utrzymywaną nieważność umowy, a zatem może racjonalnie przewidzieć konsekwencje, jakie mogą z niej wyniknąć.
TSUE nie przychylił się jednocześnie do różnych koncepcji spotykanych gdzieniegdzie w orzecznictwie czy wypowiedziach pełnomocników banków, jakoby bieg terminu przedawnienia rozpoczynać się miał dopiero w momencie ugruntowania się orzecznictwa w polskich sprawach frankowych, czy wydania wyroku w sprawie Dziubak C-260/18 albo złożenia przez konsumenta dodatkowego oświadczenia przed sądem, w którym wyraża zgodę na stwierdzenie nieważności umowy (co przejściowo, całkowicie błędne było praktykowane przez polskie sądy).
Z pełną treścią wyroku można zapoznać się tutaj.
PODSUMOWANIE
Wyrok TSUE z dnia 02 lipca 2026 r. ugruntowuje zasadę zgodnie z którą wystarczy sama reklamacja czy wezwanie do zapłaty, w którym kwestionujemy związanie wadliwą umową wobec banku, do tego aby postawić roszczenie banku o zwrot kapitału w stan wymagalności i by rozpoczął się bieg przedawnienia jego roszczenia o zwrot kapitału i odsetek.
Oznaczać to może również większą szansę na stwierdzenie przedawnienia takiego roszczenia i oddalenie na tej zasadzie roszczenia banku, co daje konsumentom kolejne narzędzie do walki z bankami.
Jeżeli potrzebujesz pomocy w sporze z bankiem skontaktuj się z nami, posiadamy wieloletnie doświadczenie w sporach z bankami.
Powiązane wpisy:
22 stycznia 2026 r. kolejny wyrok TSUE (C-902/24, Herchoski) ws. frankowiczów. Potrącenie, wezwanie do zapłaty ,,na wszelki wypadek’’, koszty procesu.
Czy bank może pozywać o zwrot kapitału w 2026r.?
Wyrok C-746/24: TSUE o kosztach postępowania w sprawach o zwrot kapitału. Kolejna duża porażka banków.
Pozew banku o zwrot kapitału – TSUE rozstrzyga przełomowe sprawy (16 kwietnia 2026)